Honderdduizenden mensen met een licht verstandelijke beperking (lvb) zitten onnodig vast in zorg of een uitkering. Met ondersteuning kunnen velen prima werken, zich ontwikkelen, bijdragen en ervaren nodig te zijn. De maatschappij benut dan hun talent en bespaart kosten. Het huidige beleid slaagt er onvoldoende in om deze groep mensen mee te laten doen op de arbeidsmarkt. Verleg daarom de focus van zorg naar werk, aldus het advies 'Van cliënt naar collega’ van de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving.
Nederland telt naar schatting meer dan een miljoen mensen met een lvb. Zij hebben een IQ tussen de 50 en 85 en ervaren uitdagingen in het dagelijks functioneren op meerdere gebieden, zoals zelfverzorging of zelfstandig beslissen. Bijna driekwart van hen heeft geen betaald werk (circa 850.000 mensen), terwijl de meesten wél mee kunnen en willen doen. De drempels naar werk zijn echter steeds hoger geworden.
Werk loont, voor iedereen
Werk heeft voor mensen grote waarde, betaald én onbetaald: het biedt erkenning, voldoening, zorgt voor structuur en vaak voor inkomen. Ook houdt het mensen van straat die een grotere kans hebben om met criminaliteit in aanraking te komen. Werk loont eveneens voor de samenleving. Werkenden dragen bij aan de economie, zij verlagen collectieve uitkeringslasten en verlichten personeelstekorten. Gezien de demografische ontwikkelingen is iedereen op de arbeidsmarkt hard nodig.
Hogere drempels naar de arbeidsmarkt
De Raad ziet een arbeidsmarkt die een afstand heeft tot mensen met een lvb. Werkgevers kennen ondersteunende regelingen vaak niet en hebben soms vooroordelen. Tegelijk is het eenvoudige werk waarop mensen met een lvb vaak zijn aangewezen sterk veranderd, bijvoorbeeld door automatisering. Het huidige beleid en de bestaande voorzieningen slagen er onvoldoende in deze kloof te dichten. Alle doelen van de Participatiewet ten spijt is er juist fors bezuinigd: wel een wirwar aan instrumenten, maar geen tijd en geld voor begeleiding die aansluit bij mensen met een lvb.
Zorg is veilig, werk is een risico
Ook mensen met een lvb ervaren drempels naar werk: angst voor geldzorgen en verlies van recht op zorg. Deze zorg biedt stabiliteit en zekerheid – een veilige haven om aan te meren. De stap naar werk in de samenleving voelt daardoor onzeker en spannend. Het risico: mensen blijven onnodig lang afhankelijk van zorg, zonder zicht op ontwikkeling.
Van zorg naar werk door vooruit investeren
De Raad roept Rijk en gemeenten op om beleid en financiering te verleggen van zorg naar werk. Dus mensen bestaanszekerheid bieden zodat zij de stap naar werk aandurven. Daarnaast investeren in arbeidstoeleiding en begeleiding (jobcoaches) en een leerbudget (net als voor hoger opgeleiden). Ook werkgevers hebben hier baat bij en moeten zorgen voor passend werk. Hetzelfde geldt voor zorgorganisaties: maak het ontwikkelen richting werk een expliciet onderdeel van zorgplannen.
Op termijn winst voor iedereen
Dit alles is te betalen door te accepteren dat de kosten voor de baat uitgaan. Want de opbrengsten (meer levensgeluk tegenover minder zorg, minder jongeren die afglijden naar de criminaliteit en minder uitkeringen) zijn aantoonbaar en aanzienlijk. Zowel voor individu als samenleving.