De coronacrisis raakt ons allemaal. Zowel de gezondheid van onszelf en onze dierbaren als de manier waarop wij met elkaar samenleven. Waar hoopvolle nieuwe initiatieven en samenwerkingsrelaties ontstaan, bekruipt ons tegelijkertijd het gevoel dat er een mondiale crisis gaande is die zijn weerga niet kent.
Corona: maatschappelijke vragen zijn urgenter dan ooit
Raadsleden en professionals reageren op de maatschappelijke vragen die de coronacrisis teweeg brengt.
Nu het normale leven weer is opgepakt en er andere grote problemen zijn die om aandacht vragen, lijkt de pandemie soms al lang geleden. Maar de pandemie is nog niet voorbij en het verdere verloop van de pandemie is onzeker. Het is daarom belangrijk dat de overheid voorbereid is op verschillende toekomstscenario’s voor het verloop van de Covid-19-pandemie. Dit kan voorkomen dat overheid en samenleving worden overvallen en ad hoc belangrijke besluiten moeten nemen. In 2021 ontwikkelden de WRR en KNAW hiervoor vijf scenario’s.
Samenwerking adviesraden
Om Nederland te helpen goed voorbereid te zijn op een volgende golf, werken een groot aantal organisaties de scenario's verder uit voor verschillende maatschappelijke domeinen en beleidsvragen. Het project wordt gecoördineerd door de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, de Raad voor het Openbaar Bestuur, de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving en de Gezondheidsraad. De deelnemende organisaties zijn:
- Adviesraad Internationale Vraagstukken
- Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie
- College voor de Rechten van de Mens
- Gezondheidsraad
- Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen
- Nederlandse Sportraad
- Onderwijsraad
- Raad van State
- Raad voor Cultuur
- Raad voor het Openbaar Bestuur
- Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming
- Raad voor Volksgezondheid en Samenleving
- Sociaal-Economische Raad
- Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid
De coronacrisis beheerst het politieke en maatschappelijke debat nu minder sterk. Tegelijkertijd weten we dat corona blijft. We blijven geconfronteerd met nieuwe varianten van het coronavirus die de zorg en de samenleving opnieuw kunnen ontwrichten. Voor de Raad was dit aanleiding om online drie dialogen te organiseren: in gesprek te gaan met deelnemers en eigen perspectief te verbreden. Lees een verslag van de dialogen hier: Met zorg blijven luisteren - Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (raadrvs.nl)
We zullen moeten leren leven met het virus. Dat betekent dat bestrijding van het virus ook niet meer het enige is dat telt bij de aanpak van deze crisis. Ook de sociale gevolgen moeten centraal staan. Met het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) publiceert de Raad een briefadvies over de lessen na 2 jaar corona. RVS voorzitter Jet Bussemaker sprak hierover bij Radio 1 en BNR.
In het essay ‘Verwerven, waarderen en wegen. De inzet van kennis bij beleidsadvisering in crisistijd’ identificeren de Gezondheidsraad, de Raad voor het Openbaar Bestuur en de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid de spanningen die in tijden van crisis kunnen ontstaan rondom de rol van kennis in advisering, beleid en politiek.
RVS voorzitter Jet Bussemaker en directeur Stannie Driessen schreven een position paper over de noodzaak van een afweging van meer dan 1 waarde. Eerder identificeerde de Raad in 'Coronamoe(d)' 5 routes die bestuurders en professionals kunnen helpen om steeds opnieuw brede waardenafwegingen te maken. In de position paper 'Een brede blik vooruit: adviseren in crisistijd' passen Jet Bussemaker en Stannie Driessen deze toe op de rol van adviesraden in crisistijd.
De coronacrisis tast niet alleen onze fysieke gezondheid aan, maar ook onze mentale gezondheid, onze manier van samenleven en ons welzijn. Met een nieuw kabinet in aantocht kijkt de Raad vooruit. We presenteren 4 prioriteiten in het advies 'Wissels omzetten voor een veerkrachtige samenleving'.
Corona gaat niet meer weg
Voorzitter Bussemaker en raadsleden Pieter Hilhorst en Jan Kremer pleiten voor een nieuw kompas. Een kompas waarin de schade als gevolg van de coronamaatregelen voorop staat. Lees het opiniestuk.
In deze podcast gaan de Onderwijsraad, Raad voor Volksgezondheid & Samenleving en het College voor de Rechten van de Mens gezamenlijk in op de negatieve gevolgen van de coronamaatregelen voor jongeren. Aan het woord zijn Edith Hooge, Jet Bussemaker en Adriana van Dooijeweert.
In deze blog hebben NZa bestuursvoorzitter Marian Kaljouw en RVS voorzitter Jet Bussemaker het over het eigen belang boven maatschappelijk belang. Bij veel zorginstellingen, zorgverzekeraars en brancheverenigingen verschuift het eigen belang meer richting de achtergrond. En worden gezamenlijk oplossingen gevonden om geleverde zorg te vergoeden.
De Denktank Coronacrisis publiceert het advies Perspectief op herstel. Met beleidsaanbevelingen voor een corona-aanpak die de gevolgen van de crisis voor de komende maanden beperkt, en tegelijkertijd een brede welvaart ondersteunt. De RVS maakt deel uit van de Denktank.
In deze blog kijken Anne-Mei The en Pieter Hilhorst terug op hoe instellingen in de ouderenzorg op het coronavirus reageerden. Zij pleiten nu: benader de coronacrisis niet met een puur medische bril. Maar heb ook oog voor andere waarden, zoals sociaal contact en gezondheid in bredere zin.
Voorzitter Bussemaker pleitte in Op1 voor meer aandacht voor de maatschappelijke gevolgen van de coronacrisis, nu er een avondklok geldt. De sociale effecten van de maatregelen zijn zorgelijk. En zullen op de lange termijn zichtbaar blijken. Daarom stelde Bussemaker: ‘We hebben niet enkel een R-getal van het virus nodig, maar ook een R-getal van de mentale gezondheid van Nederlanders.’
De RVS pleit voor een sociaal pakket aan maatregelen, met oog voor de verschillende sociale effecten voor verschillende groepen in de samenleving. Belangrijk is om perspectief op de toekomst te bieden, en samen na te denken over hoe we ons leven straks weer kunnen oppakken. En voor welke groepen het het cruciaalst is om meer bewegingsvrijheid terug te krijgen. Om zo de maatschappelijke veerkracht te verhogen.
We gaan een unieke kerst tegemoet. Helaas niet in positieve zin. De hoge aantallen besmettingen en ziekenhuisopnames blijven onze aandacht vragen. Laten we de kerstperiode benutten om stil te staan bij de waarden die we als samenleving niet uit het oog willen verliezen. Zodat we met goede moed het nieuwe jaar in gaan. Lees het eindejaarsessay: Coronamoe(d).
Een blog van raadslid Liesbeth Noordegraaf en Sofyan Mbarki, fractievoorzitter gemeenteraadsfractie PvdA Amsterdam en lid raad van toezicht Regio College en trainer/adviseur in het onderwijs.
'Jongeren lopen medisch gezien dan wel niet de grootste klappen op, ze krijgen wel degelijk een rekening van deze crisis gepresenteerd.'
Een blog van Erik Dannenberg en Lieke Jansen waarin zij ingaan op de vraag: 'hoe houden we dak- en thuislozen betrokken in de maatschappij?'
'Bij dak- en thuislozen denken we veelal aan een zwerver die naast een boodschappenkarretje op een bankje zit, maar de groep is veel meer divers. Het zijn hoog- en laagopgeleide mensen, mensen met een zwaar getroebleerd verleden en mensen die nog wel werken, maar die in hun auto slapen. Het enige wat ze feitelijk gemeen hebben, is dat ze geen huis meer hebben.'
Een tweegesprek tussen Jan Kremer en Diederik Gommers over de vraag of de coronacrissis om maatwerk en verbinding of om generieke maatregelen van bovenaf vraagt. Jan kremer is hoogleraar patiëntgerichte innovatie bij het RadboudUmc en raadslid bij de RVS. Diederik Gommers is Intensivist en hoogleraar intensive care geneeskunde in het Erasmus MC en voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care.
Lees hier het volledige tweegesprek met Jan Kremer en Diederik Gommers.
De derde coronaraadpleging ‘Goed en gezond (samen)leven’ richtte zich op de omschakelijking van (intelligente) lockdown naar een soepeler regime. Raadslid Pieter Hilhorst schreef een blog over de resultaten.
Bekijk de resultaten van de derde coronaraadpleging. Het richtte zich op vragen over de omschakeling van (intelligente) lockdown naar een soepeler regime, de praktische en bestuurlijke knelpunten en de manier waarop de samenleving daarmee omgaat.
Met de recente versoepelingen van de intelligente lockdown is de coronacrisis een nieuwe fase ingegaan. De derde coronaraadpleging 'goed en gezond (samen)leven' gaat vandaag van start. Denkt u mee? Het invullen duurt ongeveer 15 minuten en kan tot 17 juli.
Bekijk de resultaten van de tweede coronaraadpleging van 12 mei 2020. Deze raadpleging richtte zich op waardering in de zorg en op zorg op afstand.
Het belang van het toekennen van eigenaarschap aan bewoners, naasten en zorgprofessionals is volgens Remco Bakker een waardevolle les uit de coronacrisis. Binnen de aangereikte kaders kunnen zij samen de risico’s afwegen en bepalen wat de best passende zorg is. De zorg voor mensen met een verstandelijke beperking vraagt dus om maatwerk, verklaart de bestuursvoorzitter van de Raphaëlstichting, tevens lid van de RVS KennisRing.
Tijdens de coronacrisis is in de verpleegzorg het cliëntperspectief ten diepste genegeerd, vindt Iris van Bennekom-Stompedissel. Als bestuurder van de WilgaerdenLeekerweideGroep en lid van de RVS KennisRing is zij ervan overtuigd dat tijdens een tweede virusopleving meer rekening moet worden gehouden met de inbreng van bewoners en naasten bij de organisatie binnen verpleeghuislocaties.
Lees het volledige blog van Iris van Bennekom-Stompedissel.
In opdracht van het Outbreak Management Team onderzochten verschillende kennisinstituten de impact van de coronacrisis op kwetsbare groepen. 'Kwetsbare groepen ondervinden schade van de coronamaatregelen' zegt raadslid Jeannette Pols die als hoogleraar betrokken was bij het onderzoek. 'Deze periode is onbedoeld een vreemd soort sociaal experiment', zegt ze, 'daar moeten we van leren'. Daarom gaat ze nu samen met raadslid Daan Dohmen aan de slag met het RVS advies over digitale zorg. Hierin worden de geleerde lessen uit de coronacrisis in kaart gebracht.
Lees het interview met Jeannette Pols
De coronacrisis heeft onze levens ingrijpend veranderd. Niet alleen door het virus zelf, maar ook door de vele opgelegde maatregelen. Nu krabbelen we weer langzaam op en zoeken we een weg naar een leven met en na corona. Dat houdt ook in: hoe vinden we een weg terug naar buiten, terug naar elkaar? Wat leren de afgelopen weken ons over een gezonde en sociale leefomgeving?
De Raad voor Volksgezondheid & Samenleving verzamelt voor de 2e keer ervaringen die we nú tijdens de coronacrisis opdoen, zodat we straks regering en parlement nog beter kunnen adviseren over de thema’s van onze werkagenda.
Nu voorzichtig een eerste stap wordt gezet richting het versoepelen van de bezoekregeling in instellingen, en zorg en ondersteuning ook in bredere zin weer opgestart worden, is de vraag naar maatwerk heel concreet aan de orde.
In twee gesprekken met bestuurders uit verschillen sectoren vroegen we door over hoe maatwerk in de praktijk van de grond komt en wat daarvoor nodig is.
Lees de notitie 'Wij zijn er niet voor het makkelijke gesprek'
Het woord kwam opvallend vaak voor in de 4.684 reacties op de brede raadpleging waarmee we ervaringen uit de coronacrisis wilden ophalen: kwetsbaarheid. Een begrip waaraan in relatie tot die crisis op verschillende manieren invulling kan worden gegeven. In de eerste plaats natuurlijk in die zin dat mensen zich zorgen maken over hun gezondheid, zich eenzaam voelen en onzeker zijn door de uitgestelde reguliere zorgbehandelingen. Daarnaast is er het perspectief van ouderen in verpleeghuizen, mensen die hun baan verliezen en kwetsbare gezinnen. En niet in de laatste plaats is er de kwetsbaarheid van ons zorgsysteem, samenleving en van onze economie.
Nu het aantal coronapatiënten op de IC begint af te nemen, zoeken we langzaam een weg uit de crisissituatie. We staan met elkaar voor de lastige vraag: hoe gaan we weer van het slot? De raad adviseert in het advies ‘(Samen)leven is meer dan overleven’ om in de fase die aanbreekt meer ruimte te bieden voor maatwerk, waarbij kwaliteit van leven en het verminderen van ongelijke sociale en gezondheidsrisico’s centraal staat. De ‘anderhalvemetersamenleving’ als uniforme oplossing past daar niet bij.
Lees het advies '(Samenleven) is meer dan overleven'
Het is vandaag de dag niet voor te stellen, maar er komt ook een periode na corona. Veel van de aandacht gaat nu begrijpelijk naar crisismanagement. Dat heeft een levensgroot risico: de sterke focus op het nu, vertroebelt de vraagstukken van morgen. Samen krijgen we corona er onder, maar wat krijgen we na corona? De crisis van het korte termijn denken kan wel eens een grotere impact hebben dan de COVID19-crisis zelf.
Lees het blog van Frido Kraanen
Het lange termijnperspectief van deze crisis mag niet uit het oog verloren worden. Welke kwesties, die eerder al problematisch waren, lijken nu een nog dringender karakter te krijgen? Hoe gaan we verder na de crisis? Deze vragen behelzen alle domeinen van ons leven en vergen daarom een brede maatschappelijke aandacht.
De RVS participeert daarom in de SER-Denktank. Hier nemen naast de sociale partners ook instellingen als de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, het Centraal Planbureau, het Sociaal Cultureel Planbureau, het Centraal Bureau voor de Statistiek, De Nederlandsche Bank en Clingendael aan deel. Door onze krachten en kennis te bundelen kunnen wij het kabinet van de doordachte adviezen voorzien.
De coronacrisis zorgt voor schrijnende situaties. Familieleden die geen afscheid kunnen nemen van een patiënt die een IC-opname niet overleeft. Kinderen en kleinkinderen die hun ouders en grootouders niet kunnen bezoeken in het verpleeghuis. Het is moeilijk – en in een aantal gevallen ronduit onmogelijk - om in deze uitzonderlijke situatie de menselijke maat te bewaken. Tegelijkertijd is in deze crisistijd ook een tegengestelde beweging merkbaar.
We zitten nog midden in de coronacrisis en die vraagt van iedereen het uiterste om deze tijd te doorstaan. Toch is het zaak om ook nu al meteen te kijken naar evaluatiepunten. Met een brede blik, want de gevolgen van deze crisis kunnen voor iedereen anders zijn.
Denk aan de ggz-cliënt die denkt dat hij de bron van het virus is en wiens gedachten op hol slaan. Denk aan de mensen die zich stikeenzaam voelen omdat er niemand bij ze op bezoek komt, omdat ze geen dagbesteding krijgen of omdat ze geen vrijwilligerswerk kunnen doen. Of denk aan de dak- en thuislozen die nu niet in de dagopvang terechtkunnen en dus hun toevlucht zoeken in verwarmde winkelcentra, waar ze extra risico lopen en veroorzaken.
Lees het blog van Erik Dannenberg
Al 20.000 voormalig zorgmedewerkers hebben zich aangemeld om zich in te zetten voor de strijd tegen het coronavirus. Dat is hartverwarmend en het is bovendien ook heel hard nodig. Hun inzet kan levens redden in de huidige noodsituatie. Maar de versoepeling van de regels die ervoor zorgt dat ze kúnnen worden ingezet, stemt ook tot nadenken. Wat kunnen we hier voor de toekomst van leren?
De raad verzamelt in de samenleving ervaringen die we nú tijdens de coronacrisis opdoen, zodat we straks regering en parlement beter kunnen adviseren over de thema’s van onze werkagenda.
Bekijk de oproep voor de raadpleging
Als we de grote sociale problemen nu niet adresseren en niet verder denken dan de crisisfase met bijpassende retoriek van strijd, helden en covidiots, lopen we straks ver achter de feiten aan. Daarom is de hoogste tijd voor een ander repertoire.
Lees het blog van Jet Bussemaker & Jan Kremer
De coronacrisis wordt steeds heviger. De toon van onze regering wordt strenger; Nederland raakt steeds verder in crisismodus. Afwijken van adviezen wordt strafbaar. En juni is nog ver weg. Hoewel dit soort draconische maatregelen in tijden van crisis nodig zijn, is het van cruciaal belang dat we tijdens deze fase nadenken over de voorwaarden waaronder de crisismaatregelen straks kunnen worden afgebouwd. Want hoewel crisismaatregelen Nederlanders beschermen tegen het coronavirus, zijn ze in potentie schadelijk voor de gezondheid van een groot deel van de samenleving.
De grootste opdracht is om in deze tijden te vermijden dat de klappen te groot worden. Dat vraagt behalve bestuurlijke veerkracht ook het kordaat adresseren van bestaande systeemfouten en daar waar nodig te durven kiezen voor rigoureuze oplossingen, die de veerkrachtige samenleving ondersteunen. Whatever it takes.
Lees het blog van Jet Bussemaker