Zorgen in een krappe arbeidsmarkt

De behoefte aan zorg en ondersteuning neemt door een veranderende bevolking toe. Tegelijkertijd kampt de zorg met personeelstekorten en met uitval, onder andere door verlies aan werkplezier. Het vakmanschap van zorg-en hulpverleners, maar ook kwaliteit en toegankelijkheid staan onder druk. Hoe blijven we voor elkaar zorgen in een krappe arbeidsmarkt?

Maatschappelijke opgave

In een dubbel vergrijzende en ontgroenende samenleving zijn er niet alleen minder arbeidskrachten en mantelzorgers, ook stijgt de zorgvraag. Mensen leven langer, maar hebben wel vaker meer en complexere zorg nodig (RIVM 2018). Tegelijkertijd is sprake van een toenemende personeelsschaarste in de zorg. Het aantal moeilijk vervulbare vacatures groeit (UWV 2019), zorgmedewerkers zeggen vaker hun baan op (EY 2019) en het hoge verzuim versterkt dit tekort nog eens. Hun werkplezier en vakmanschap staan onder druk. Regeldruk, administratieve lasten en hoge verwachtingen vanuit de samenleving (zowel professioneel als privé), zorgen voor werkdruk en stress. Zorgmedewerkers vinden het lastiger om hun blik op goede zorg te verbinden met veranderende verwachtingen vanuit toezichthouders, financiers, politiek en patiënten.

De opgave om te zorgen in een krappe arbeidsmarkt vraagt om een nieuwe invulling van professionaliteit en het hernieuwd aanwakkeren van bezieling op de werkvloer. Hoe kunnen we zorgen dat zorgmedewerkers hun professionele expertise en ervaring beter kunnen inzetten, op een manier die de patiënt en cliënt ten goede komt?

Nog breder, vraagt het ook om een andere omgang met onze zorgvraag. Hoe willen we samenleven en hoe krijgt zorgen daarin een plaats? Moeten we het zorgen beschouwen als iets dat er gedurende het hele leven voor iedereen bij zal kunnen gaan horen, ook buiten het (semi)professionele kader? In hoeverre zijn we als mensen bereid of in staat om elkaar te verzorgen, helpen of ondersteunen?

Onze bijdrage

Het huidige personeelstekort belichten wij fundamenteler dan een HR-vraagstuk alleen. Het is een moeilijk oplosbaar probleem dat vraagt om een brede, integrale benadering. Dat doen wij ten eerste door het vakmanschap van zorg- en hulpverleners opnieuw te beschouwen, in het licht van een veranderende samenleving die hun werk verandert. We onderzoeken op welke wijze dit vraagt om een andere invulling van het begrip professionaliteit.

Ten tweede onderzoeken we de komende jaren ook de plaats van de zorg in de maatschappij. Die vraag is verweven met maatschappelijke verwachtingen van de collectieve voorzieningen in de zorg en de samenhang tussen zorg uit het formele en informele circuit. Hoe kan een nieuw perspectief op hoe we samen willen leven en voor elkaar (willen) zorgen bijdragen aan het oplossen van de huidige en toekomstige personeelstekorten?

Wat gaan we in ieder geval doen (adviesprojecten 2020-2021)

Om aan de opgave te voldoen richt de Raad zich in de komende jaren in ieder geval op de volgende onderwerpen:

  • Professionaliteit in verbinding
    We onderzoeken een nieuwe invulling van het begrip professionaliteit om zorgprofessionals te kunnen behouden en hen weer meer betekenisvol te laten werken, aansluitend bij de zorgvraag van nu en de toekomst.
  • ‘Anders leven’ paradigma
    Hoe kunnen we een alternatief bieden aan het huidige zorgparadigma (RVS 2017)? Wat betekent het (voor onze samenleving) als we zorgen meer willen inbedden in het normale leven, en wat vraagt dit van de burger? Onderdeel van een nieuw paradigma is ook een passende afstemming tussen formele en informele zorg en het herijken van de waarde van de kennis en kunde van burgers, patiënten en mantelzorgers.